( 6 ) . آردهنگ / ارژنگ ، كه ظاهرا يك گيتى نگاشته يا كتابى مصوّر در باب تعاليم خود ، همراه با تفسيرى به عنوان « آردهنگ وفراس » بوده است . استاد بيلى در مورد اسم « اردهنگ / ارتنگ » با توجّه به اينكه جزء اوّل آن « اشه » اوستايى / « ارته » فارسى باستان / « ارد » پهلوى به معناى « حقيقت / راستى » است ، گويد كه « ارد - هنگ » بر روىهم همان است كه در عربى « بشر الحقّ » ( - مژده / پيام حقيقت ) ترجمه كرده‌اند « 1 » . ( 7 ) . [ . . . ] دبان / الرسائل / المكاتيب ، كه پس از « شاپورگان » كتابى مفرد باشد ، شمارى از نامه‌ها به فارسى ميانه و سغدى در دست است . ( 8 ) . پراگماتيا / فرقماطيا / الرسالات ( - الاصل و الاثنين و . . . ؟ ) / المقالات ؟ ( 9 ) . . . . ( زبور ) / [ الادعية / المزامير ] . ( 10 ) . كفالايا ( Kephalaia ) - خطابات / مواعظ يا نكات عمده در اعتقادات مانويه ، كه بيشتر به زبان قبطى و گويا ترجمه از يونانى است ؛ در مصر پيدا شده كه حاوى كلمات و تعاليم مانى گردآمده پس از وفات او باشد « 2 » . محقّقان قديم و معاصر بالاتفاق كتابهاى « مانى » را هفت اثر دانسته‌اند ، منتها پيداست كه برخى همانستىها و همنامىها در شمار آنها رخ نموده است . مثلا يعقوبى يك كتاب « الهدى و التدبير » و يك كتاب « دوازده انجيل » ياد كرده كه معلوم نيست با كداميك از كتابهاى پيشگفته ممكن است يكى بوده باشند . يا « المقالات » كه بيرونى ياد كرده ، آيا همان « فرقماطيا » ست كه ابن نديم ذكر نموده است ؟ خود ابن نديم دو كتاب « فرائض السماعين » و « فرائض المجتبين » ياد كرده ، كه معلوم نيست كداميك از كتابهاى پيش‌گفته‌اند ، يا اينكه شايد از آثار اصحاب مانى باشند . همو رسائل مانى و امامان پس از او را حدود 77 فقره يا عنوان ياد كرده ، كه چند تا رساله در باب « مينوگ » است ؛ و يكى از آنها به فارسى نخستين باشد « 3 » ، كه بايستى زبان مادى باشد . علاوه بر اين ، اعترافنامه

--> ( 1 ) . Zoroastrian problems , p . XXX . ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ( ترجمهء فارسى ) ، ج 1 ، ص 196 . / الفهرست ، چاپ تهران ، ص 399 . / الآثار الباقية ، طبع زاخائو ، ص 23 ، 118 ، 207 و 208 . / ايران در زمان ساسانيان ( كريستن‌سن ) ، ص 222 - 223 . / زبان پهلوى ( آموزگار - تفضلى ) ، ص 32 - 33 / A reader in Manichaean Middle persian and parthian . . . , 1975 , pp . 12 - 13 . / Manichaean literature , New York , 1975 , p . 16 . / ACTA IRANICA , 15 ( Henning ) , pp . 116 - 117 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 400 .